Портрет: 

ABLÂKİM İLMİY - Altaylı, Arif-zade (1887-1947). Aqmescit uyezdiniñ Qaçı boyundaki Eski-El köyünde Aci-Arif efendiniñ qorantasında doğdı. Başlanğıç ve orta tasilini köy mektebinde ve Bagçasaray orta mektebinde aldı. Soñra, o devirniñ bir çoq yaşları kibi Türkiyege ketip İstanbulnıñ darulfununında oqudı. Siyasiy areketlerde iştirak etti. Qırımda çar akimmetindeç azatlıq devirimlerini azırlağan "Qırımtatar talebe cemiyeti"ne aza ola. Noman Çelebician, Cafer Seydamet, Abibulla Odabaş kibi ileri gençler ile dostlaşa. Darulfununda oqurken, 1908-1909 seneleri qırımlı Halim Geraynım 1870 senesi İstanbulda basılğan "Gülbun-i hanan" ("Hanlarnıñ gülbagçası") eserini sade türkçesine çevirip çeşit içaatlarileyañıdan nsşir ete. Soñundan tamam bu künlerni hatırlayaraq Cafer Seydamet böyle yazdı: "Zavalı Abdulhakim İlmiy kün keçtikçe Qırım tarihına bir qat dva bagıapıyor, onıñ quvvet ve qudretini. Türkiye oğrunda oynadığı müsbet ve müim rolüniñ zmiyetini qavrıyor, hanlığıñ dphiyaiy bünyesinde de (içerıdeki strukturasında) istibdattan ziyade meşrutiyete yaqın (belli bir qaidelerge binayen) bir idare usulıiı bulundığını seziyor ve halqımıZa, getliggaşze bu tirihle tesir etmeye çalışmamız lüzümini tern sürüyordı".

1913 senesi "Terciman" gazetasında A.İlmiyniñ diniy vs dünyaviy tasilnen bağlı üç maqalesi basıldı. 1914 senesi isebirinci dünya cenki mevzusında "Çubarım, balam" adlı ikâyesi dünya yüzüni kördi. Mezkür eserniñ mündericesinde adiy bir qırımlı kadınnıñ oğlu — Çubarnı cenkten qaytmasını beklegenn ve, niayet. bir kün oğlu Çubar, başı ve elleri bintnen sarılı alda, evge kaytıp, ana-bala biri-birine qavuşqanları aqqında tarif oluna.

Ablâkim İlmiy oquvını bitirip Qırımğa qaytqai soñ, ocalıq faaliyetini başlay. 1914 senesi o Tavdayır medresesiniñ müderrisiolıts çalışa.

Gazetacılıqta belli bir meareti olğanı içün 1916 sensei bir-eki ay devamşda A.S.Ayvazovnıñ yerime kalıp, Bağçasarayda "Terciman"nıñ baş muarrirm vazifesinde buluna. 1917 sensei" iyün 20-den ise Aqmescitte "Qırım "cag ı" adlı gazetanı mustaqil bir organ sıfatında neşir etmege başlay. I Kurultayda iştirak ete.

Aynı şu senesi dekabr 26-da A.S.Ayvazov ve C.Ablayev ile beraber qırımtatar milliy parlamemtine reys etip saylana.

1918 senesi kene ocalıq faaliyetini devam ettirerek Ablâkim İlmiy Zıncırlı medresede coğrafiya derelerini bere. O devirde şu medreseniñ sohtası ölgan belli muallimimiz Mustafa Halilov böyle hatırlay edi: "Ablâkim İlmiy o vaqıtta bizde coğrafiyadam dere bere edi. Özü arıqçan bir adom olıp, zıncırçıqlı közlük (pensne) taqıp yüre edi... İşte, o seneleri A.İlmiy Zıncırlı medresentsñ müderrisi Yaqub Kemalnıñ qız qardaşı — Ayşege evlene".

1920 seneleri Ablâkim İlmiyniñ qırımtatar lisaniyetine bağışlanğan maqaleleri ve 1926 senesinden başlap "İleri" jurnalında "Açlıq hatireleri. Sündüsin hatire defterinden" adlı povesti neşir opuna. 1928 senesi onıñ "Qurtçı Bekirçik" serlevalı eseri airı kitap şekilinde neşir oluna.

Lâkin şu senesi, "Veli İbraimovnıñ mahkeme işi"nden soñra, bütün zeki oca, yazıcı ve alimlerimiz repressiya olunmağa başlaylar. Bazı arhiv materiallarına köre, Ablâkim İlmiy 1928 senesi dekabr 2-de ÖGPU hadimleri tarafından yaqalanıp, dekabr 17-de çıqarılğan qarar mücibi 5 yıllık ceza müddeti ile türmege bıraqılıp Sibirge aydala. Ceza müddeti tolğan soñ da, Qırımğa qaytmayıp Ukrainada nasıldır bir işhanede camcı olıp çalışa.

Cenk vaqtında qarısı ile tapışıp Rumıniyağa qaçalar. Lâkin anda ömüri çoq devam etmey. 1947 senesi Ablâkim İlmiy Mecidiye şeerinde vefat ete.

                                      Riza Fazıl, Safter Nagayev. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı. – Aqmescit, 2001. – s.254-255