BASIR ĞAFAROV (1907-1991)

Printer-friendly version Send by email
Портрет: 

Doğğan yerimni – dülber vatannı,

Erekke taşlap ketip bolalmam.

Seniñle birlikte halqım içinde,

Yürekten çalışmay yolumnı alalmam.

B.Ğafarov


Yanvar 10-da 2014 senesi İ.Gasprinskiy adına qırımtatar kitaphanesinde belli oca, filologiya ilimleri namzeti, milliy areket veteranı Basır Ğafarovnıñ ayatı ve faaliyetine bağışlanğan sergi açıldı. Sergide Basır Ğafarovnıñ şahsiy arhivinden qıymetli vesiqalar da taqdim etildi. Basır Ğafarov 1907 senesi yanvar 10-da Qırımnıñ Mayak-Salın rayonı, Saraymen köy sovetiniñ Beştarım köyünde doğa. Bir yaşında ekende babadan, on yaşında ekende anadan öksüz qala. İlki bilgisini Kerç uyezdindeki Cermay-Qaçıq köyünde iptidaiy mektepte ala. 1924-1928 ss. Totayköydeki milliy nümüne-tecribe orta mektepte oquy. Mektepni muvafaqiyetnen bitirgen soñ, Aqmescit pedagogika institutıñ qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetine qabul etile. Basır Ğafarov 1932 senesi, ocalıq diplomını alğan soñ, Kerç maden zavodınıñ FZU-sında qırımatatar tili dersleri bere. 1934 senesi bu vazifeden arbiy hızmetke alına. 1935 seneden 1937 senesine qadar B.Ğafarov Moskvada VKP(b) MK yanındaki Sverdlov propagandistler Aliy mektebinde tasil köre. Onı bitirip, Sudaq şeerine işke yollanıla. Soñra Sudaqtan Aqmescitke avuşa. 1938-1939 seneleri Qırım Devlet neşriyatınıñ neşir idaresi başı, 1939-1941 seneleri Qırım oblast partiya komitetiniñ instruktorı vazifelerinde çalışa. Ulu Vatan cenkiniñ başından soñuna qadar Qızıl Armiya saflarında buluna. Cenkten soñ kene oquvını devam ete. Başta SSSR İlimler akademiyasınıñ tilşınaslıq institutınıñ, soñundan Şarqşınaslıq institutınıñ aspiraturalarında oquy. Aspiranturalarnı bitirgken soñ, Basır Ğafarov uzun yıllar – daa pensiyağa çıqqanğa qadar – Moskvada Lenin adına Devlet kütüphanesinde çalışa. 1951 senesi o qırımtatar tili boyunca filologiya ilimleri namzeti unvanını almaq içün dissertatsiyasını yazıp bitire ve şu senesi filologiya ilimleri namzeti unvanı berile. B.Ğafarov İ Gasprinskiyniñ icadı ve faaliyetini, islâm medeniyetiniñ tarihını, cenkten soñ dünya musulmanlarınıñ taqdirini terenden ögrenmege başlay. Matbuatta, ilmiy mecmualarda bu meseleler boyunca B.Ğafarovnıñ bir çoq maqaleleri derc oluna.Basır Ğafarov qırımtatar ziyalı kadrlarını azırlav meselesine ciddiy emiyet bere edi. O, Moskvada yaşasa da, Taşkentteki Nizamiy adına pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı bölüginde lektsiyalar oquy, bunıñ kibi de, milliy areket faallerinen körüşe, alâqalarını pekite edi.İlimge ziyade berilgen B.Ğafarov kitap, luğat, oquv desturleri, Qırım tarihına, arheologiyasına, qırımtatar ve türkiy halqlarnıñ edebiyatı ve folklorına ait materiallar toplavğa avesli edi. Onıñ 2000 cıltqa yaqın kütüphanesi İ.Gasprinskiy adına Cumhuriyet kütüphanesi kitap fondunıñ esasını teşkil etti. 2000 senesi ise B.Gafarovnıñ şahsiy arhivı esasında kütüphanede elyazma ve arhiv sektorı meydanğa ketirildi Basır Ğafarov İ.Gasprinskiyniñ icadiy mirasını araştırmağa, ögrenilmesine, qutleviyleştirmege ve aydınlaştırılmasına büyük isse qoştı. Bunıñ misalleri arhiv fondunda "Terciman" gazetasınıñ fotokopiyaları saqlanmaqta. O ömüriniñ soñki aylarında bu kitaplarnı kütüphanege bermek içün vasiyetname yazıp qaldırğan edi.Basır Ğafarov 1991 senesi Qırımda vefat etti. Simferopol rayonındaki Bulğanaq (Kölçugino) köyünde defn etildi.