Портрет: 

CAFER SEYDAMET — Qırımer (1889, sentâbr 1-1960, aprel 3). Yalta uyezdiniñ Qızıl-Taş köyünde allı-taqatlı köylü qorantasında doğdı ki, babası onı keregi kibi oqutmaga nail oldı. Cafer 1908-1910 seneleri İstanbul universitetiniñ uquq şübesinde oqudı. Şu vaqıtta o anda oquğan Qırım gençleri Noman Çelebicihan Ablâkim İlmiynen ve digerlernen birlikte "Qırımtatar talebe cemiyeti"ni tizeler. Soñra 1909 senesiniñ soñunda arqadaşlarınen beraber "Vatan" adlı gizli siyasiy cemiyet teşkil eteler.

1911-1913 seneleri Parij universitetiniñ ve 1914 senesi Peterburg universitetiniñ uquq fakultetlerinde okudı. Bu devirde (1911s) "Yigirminci asırda tatar millet-i mazlumesi" adlı risalesini bastırıp çıqara. Birinci dünya cenki başlanğanda Odessada edi, anda rus tilini ögrene edi. Orduğa alındı ve 19! 6 senesi iraporşçikler arbiy oquv yurtunı bitirdi ve İzmail şeerinde bulunğan zapastaki polkqa yollanıldı. 1917 senesi fevral inqilâbı sayesinde çar tahtından endirilgen soñ Qırımğa qaytıp keldi.

Cafer Seydamet Kırımda 1917-1918 seneleri olıp keçken inqilâbiy vaqialarnıñ faal iştirakçisidir. 1917 senesi Qırımtatar halqınıñ I Qurultayını çağıruv teşebbüsçilerinden biri edi. Şu Qurultayda o Milliy parlamentniñ azası olıp saylana ve Tışqı em de Arbiy işler direktoriyasınş başı ola. 1918 senesiniñ yanvar ayında Aqyar matroslarınıñ Aqmescitke ücümine qarşılıq kösterüvni teşkilâtlandıra. General Sulkeviçniñ ükümetinde de Tışqı işler naziri ola. 1918 senesi Türkiyege kete. Ömüriniñ sonunaca çet elde yaşay ve siyasiy, medeniy hızmetlerde bulunıp, istidatlı ve pişkip kalemi icat eterek, içtimaiy-siyasiy çıqışlarını devam ete. 1960 senesi aprel 3-ge İstanbulda vefat ete. Cafer Seydametnin yuqarıda añılğan birinci kitapçığından ğayrı İstanbulda 1930 senesi "Rus inkilâbı" (157 s), 1934 senesi "Gaspralı İsmail bey" (251 s.), kene 1934 senesi "Mefküre ve türkçilik" (248 s), 1948 senesi "Sovet ceenneminde köylü ve işçi düzümi" (32 s), 1991 senesi "Nurlı qabirler"(112 s) ve 1993 sensei "Bazı hatıralar" (328 s.) kibi kitapları neşir olundı.

Onıñ közge körüngen ilki eserlerinden ta 1915 senesi "Terciman"da basılğan "Unutılmaz közyaşlar" ve "Milliy duyğu" serlevalı acayip ikâyeleri seksen yıldan soñ "Yıldız" jurnalınıñ 1996 senesi 1-inci sanında derc olunıp zemane edebiyatınıñ variyeti oldılar. Cafer Seydametni gençlik çagından raatsızlağan milletniñ vaziyetini yengilleştirmek, onı caillikten, hurafattan, eski ananelerden qurtarmaq kibi tüşünceleri esasen onıñ "Unutılmaz közyaşlar" ikâyesindede bir derece aksolunalar. "Milliy duyğu" ikâyesi ise, serlevasından da añlaşılganına köre, halqnıñ milliy ruhunı kötermege. adamlarğa milliy duyğular aşlamağa bağışlanğandır. İkâyenin başında: "Er milletniñ tarihı, tiriligi, parlaqlığı ruhundaki milliy dupğunıñ derecesile ölçelir. Er millet o duyğuyı ne iderek doğar, onı ruhlarında canlandıraraq qaşyleşir ve onı aura, aselepıye yükseklige ay iderek (kötererek) medeniyleşir", — denile ki, bu eser şimdi de öz emiyetini coyğanı yoqtır.

Cafer Seydamet ömüriniñ soñuna qadar qırımtatar diasporasında büyük itibarğa malik edi. Sovet rejiminiñ amansız duşmanı olğan Cafer Seydamet bütün dgonya ögünde o rejimniñ halqlarğa qarşı yapqan cinayetlikleriniñ üstüni aça edi. Namlı edebiyatçı ve medeniyet erbabı olaraq o "Emsl" jurnalını da meydanğa ketirgenlerden biri edi. Aynı zamanda o 1935 senesi şair Amdi Geraybaynıñ hatırasına bağışlanıp çıqarılğan "Qırım şiirleri cıyıntığınıñ tertip eticisi edi. Edipniñ qırımtatar edebiyatında şerefli yeri şübesizdir.

 

                                                           Fazıl R., Nagayev S. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı. – 2001. – Aqmescit. – S.252-253